“Savaş Kızıldeniz’e sıçrıyor” endişesi

İran’ın ABD ve İsrail saldırılarına karşı Kızıldeniz’deki alternatif rotaları vurması nedeniyle, dünya ekonomilerini “Kriz büyüyor” korkusu sardı.

Hürmüz Boğazı’ndan günlük 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü geçiyor. Savaş öncesi küresel petrol ve petrol ürünleri ihracatının yüzde 20’si buradan yapılıyordu. İran hariç 6 ülke boğazı kullanıyor.

En yüksek satışı 6 milyon 200 bin ile Suudi Arabistan yapıyor. Onu 3 milyon 600 bin varil ile Irak ve 3 milyon 200 bin varil ile Birleşik Arap Emirlikleri izliyor. İran’ın ve Kuveyt’in günlük sevkiyatı 2 milyon 400 bin varil, Katar’ın 1 milyon 400 bin varil, Bahreyn’in ise 200 bin varil düzeyinde.

DÖRT ÜLKENİN HÜRMÜZ’DEN BAŞKA ALTERNATİFİ YOK

6 ülkeden dördünün Hürmüz Boğazı’na alternatif rotaları neredeyse yok. Sadece Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri alternatif rotalara sahip.

Suudiler, Kızıldeniz üzerindeki Yanbu limanını kullanabiliyor. Ülkenin doğusundaki petrol sahalarından buraya boru hattıyla sevkiyat yapılabiliyor. Saudi Aramco, bir süredir de müşterilerine bu rotadan alım imkanı tanıyor.

Hattın kapasitesi günlük 5 milyon varil. Yani Hürmüz’deki toplam kaybın en azından dörtte birini yerine koyabilecek kapasitede.

Bu hat, enerji krizine karşı dünyayı umutlandırsa da, gelişmeler durumu tersine çevirdi. Savaşın 20’inci gününde, İran ilk kez Yanbu limanı ve çevresindeki tesislere saldırdı.

“PETROL ALTYAPISINI AYAKLANDIRMAK 1 YIL SÜREBİLİR”

Enerji Uzmanı Dr. Zeynep Elif Yıldızel, “Savaşın bu hali artık bütün dünya ülkelerini etkileyecek noktaya geldi. Gündemde çok sıkıntılı bir şey söz konusu, İran ‘petrolü 200 dolara çıkaracağız’ demişti. Eğer bu petrol altyapısını bombalamaya devam edilirse, savaş bitti petrol altyapısını tekrar ayaklandıralım desek bile 8 ay 1 yıl sürecek” dedi.

Birleşik Arap Emirlikleri ise, Umman Körfezi kıyısındaki Fuceyra Limanı’ndan sevkiyat yapabiliyor. Hattın kapasitesi günlük 700 bin varil. Fuceyra Limanı, Yanbu’dan çok daha önce saldırıya uğradı. Limanda faaliyetler yavaşladı.

Akademisyen Dr. Beyhan İncekara, “Tedarik zincirlerini de konuşmamız gerekecek. Hürmüz’ü konuştuk Ümit Burnu’nu konuştuk. Rotalar uzuyor maliyetler yükseliyor. Küresel enflasyonu tetiklemesi açısından endişe oluşturuyor. Enerji altyapılarına ilişkin durumlar bu riski büyüttü.” diye konuştu.

KERKÜK-CEYHAN’IN ALTERNATİF OLMASI ZOR

Irak’ın alternatif rotası ise Türkiye’den geçiyor. Irak’ın günlük petrol üretimi savaş öncesinde 4,4 milyon varildi. Hürmüz Boğazı’nın kapanması sonrası üretimleri günlük 1 buçuk milyon varile geriledi. O da yalnızca iç tüketimi karşılayabilir.

Endişe artınca, ülke içinde birlik sağlandı ve Kerkük-Ceyhan boru hattında vanalar tekrar açıldı. Hat üzerinden günlük 250 bin varil petrol taşınabiliyor. Uzmanlara göre, miktar göz önünde bulundurulduğunda, hattın Hürmüz’e alternatif olma şansı yok.